عنوان

آیا مکمل تریپتوفان (5HTP) در بهبود کیفیت خواب مؤثر است؟

خلاصه پاسخ

بر مبنای شواهد محدود با کیفیت پایین مکمل‌ تریپتوفان، به‌ویژه در دوزهای بیشتر از ۱ گرم، می‌تواند در شاخص‌های نگهداری خواب اثر داشته باشد، اما تأثیر آن بر سایر جنبه‌های خواب هنوز قطعی نیست. این یافته بر مبنای شواهد علمی با سطح کیفیت پایین می‌باشد و نیاز به مطالعات بیشتری با کیفیت روش‌شناسی بالا برای تأیید اثرگذاری مکمل تریپتوفان در کنترل شاخص‌های خواب وجود دارد.

مقدمه

تریپتوفان یک آمینواسید است که برای رشد طبیعی نوزادان و همچنین تولید و حفظ پروتئین‌ها، عضلات، آنزیم‌ها و انتقال‌دهنده‌های عصبی بدن ضروری است. این آمینواسید از نوع ضروری محسوب می‌شود؛ به این معنا که بدن انسان قادر به تولید آن نیست و باید از طریق رژیم غذایی تأمین شود.
بدن انسان از تریپتوفان برای تولید ملاتونین و سروتونین نیز استفاده می‌کند که هر دو در تنظیم خواب نقش دارند. طبق شواهد موجود ملاتونین به تنظیم چرخه خواب و بیداری کمک می‌کند و سروتونین نیز در تنظیم اشتها، خواب، خلق‌وخو و احساس درد نقش دارد. همچنین سروتونین از طریق مسیرهای مغزی باعث آرام‌سازی و تنظیم خواب می‌شود. بنابراین، استفاده از عوامل فیزیولوژیکی که به‌طور طبیعی توسط بدن برای تنظیم خواب استفاده می‌شوند مانند تریپتوفان می‌تواند جایگزین ایمن‌تری برای درمان اختلالات خواب باشد.
از نظر سوخت‌وسازی، مکانیسم دقیق اثر آرام‌بخش تریپتوفان هنوز به‌طور کامل روشن نشده است. اما به‌عنوان پیش‌ساز سروتونین (5-HT)، تصور می‌شود که اثر خواب‌آور تریپتوفان از طریق مسیر سروتونرژیک اعمال می‌شود. تریپتوفان پس از مصرف، وارد مغز شده و به سروتونین تبدیل می‌شود. آنزیم تریپتوفان هیدروکسیلاز که در این تبدیل نقش دارد، در شرایط عادی اشباع نیست؛ بنابراین، با افزایش تریپتوفان، سنتز سروتونین نیز افزایش می‌یابد که می‌تواند باعث آرامش شود. با این حال، نحوه دقیق عملکرد سروتونین در تنظیم خواب هنوز مشخص نیست و بسته به نوع گیرنده و محل آن در مغز، پاسخ‌های فیزیولوژیکی متفاوتی ایجاد می‌کند.(1)
ملاتونین هورمونی است که در شب توسط بدن ترشح می‌شود؛ یکی از اثرات فیزیولوژیکی ملاتونین، گشاد شدن عروق محیطی و کاهش دمای مرکزی بدن است که به شروع خواب کمک می‌کند. برخی مطالعات نشان داده‌اند که تولید ملاتونین از سروتونین، با افزایش روشنایی محیط کم می‌شود. با این حال، مکانیسم دقیق عملکرد ملاتونین نیز هنوز به‌طور کامل شناخته نشده است(2).

روش کار

این مطالعه با جستجوی سیستماتیک در پایگاه اطلاعاتی PubMed تهیه شده است. برای این موضوع تاکنون مطالعه مروری کاکرین انجام نشده است.

نتایج

یک مرور نظام‌مند و متاآنالیز در سال2022 شامل 18 کارآزمایی بالینی با هدف بررسی تأثیر مکمل تریپتوفان و یا رژیم غذایی غنی از تریپتوفان را بر بهبود کیفیت خواب، شاخص‌های مختلف برای سنجش کیفیت خواب بررسی شدند؛ مانند؛ مدت زمان کلی خواب (total sleep time: TST)، مدت زمان احساس خواب‌آلودگی تا به خواب رفتن (WASO:wake after sleep onset)،کارایی خواب (SE:sleep efficiency) و زمان شروع خواب (3)(SL:sleep latency).
نتایج متاآنالیز این مطالعه بر پیامدهای مختلف تنها با سه و چهار مطالعه انجام شده و نشان داده است مصرف مکمل تریپتوفان یا رژیم غذایی غنی از تریپتوفان با کاهش مدت زمان بیداری پس از شروع خواب (WASO) در ارتباط بوده است ولی با شاخص‌های دیگر (شامل کارایی خواب، مدت زمان کلی خواب، زمان شروع خواب) ارتباطی نشان نداده است. در گروه‌های مصرف‌کننده تریپتوفان (گروه های مداخله) ارتباط معکوس و از نظر آماری معنی‌دار بین افزایش دوز مصرف تریپتوفان و شاخص WASO مشاهده شده است. همچنین نشان داده شده است که گروه‌هایی که تریپتوفان، با دوزهای بالاتر از 1گرم دریافت کرده‌اند، نسبت به گروه‌هایی که تریپتوفان با دوز پایین‌تر از 1 گرم دریافت کرده‌اند، مدت زمان بیداری کوتاه‌تری داشتند (28.91 دقیقه در مقابل 56.55 دقیقه)، سایر شاخص‌های کیفیت خواب مانند کارایی خواب، مدت زمان کلی خواب، زمان شروع خواب، ارتباطی با مصرف تریپتوفان با دوز بالاتر از 1گرم نسبت به مصرف با دوز کمتر از 1 گرم نشان نداده‌اند (3).
از بین سه و چهار مطالعه استفاده شده در تحلیل متاآنالیز برای شاخص‌های مختلف، یک مطالعه (4) بر روی جمعیتی عادی (افراد فاقد اختلال بی‌خوابی) انجام شده بود و با کنار گذاشتن آن از تحلیل نهایی باعث می‌شد که اثر مثبت مصرف ‌تریپتوفان علاوه بر WASO، بر SL و SE نیز مشاهده شود. این یافته می‌تواند نشان‌دهندۀ این باشد که وضعیت خواب افراد (مبتلا به بی‌خوابی یا فاقد اختلال بی‌خوابی) ممکن است در اثربخشی تریپتوفان نقش داشته باشد و این مکمل برای بهبود کیفیت خواب در افراد با مشکلات بی‌خوابی مفید باشد و نه برای بهتر کردن کیفیت خواب در همه افراد. اکثر مطالعات استفاده شده در این مطالعه مروری قدیمی بوده و مربوط به قبل از سال 2000 بوده‌اند. همچنین از لحاظ خطر سوگرایی های مهم، اکثر مطالعات وضعیت نامعلوم (unclear) داشته‌اند. تعداد مطالعات استفاده شده در تحلیل کمی نیز معدود بوده است که می‌تواند نشان‌دهنده تفاوت‌های مهم در مشخصات روش‌شناسی مطالعات باشد. با وجود این محدودیت‌ها این مطالعه مروری ادعا می‌کند که مصرف مکمل تریپتوفان و یا رژیم غذایی غنی از تریپتوفان می‌تواند اثرات مثبتی بر بعضی شاخص‌های کیفیت خواب داشته باشد(3).
یک مطالعه کارآزمایی بالینی متقاطع با حجم نمونه 44 نفر در سال 2013 که در مطالعه مروری سال 2022 استفاده نشده است، نشان داده است که مصرف رژیم غذایی پُرپروتئین حاوی تریپتوفان بالا در چهار روز، باعث کاهش WASO نسبت به رژیم کنترل با پروتئین کمتر می شود(5). مطالعه کارآزمایی بالینی متقاطع دیگر استفاده نشده در مطالعه مروری سال 2022 ، در 35 سالمند در سال 2012 نشان داد که مصرف غلات غنی‌شده با تریپتوفان باعث افزایش کارایی خواب در سالمندان نسبت به غلات ساده (همراه با دارونما) شد(6).
همچنین بعضی مطالعات ادعا کرده‌اند که با توجه ارتباط قوی‌ای بین بی‌خوابی و افسردگی وجود دارد که هر دو با سطح پایین سروتونین مرتبط هستند. اگر فردی پیش از مصرف تریپتوفان در وضعیت کم ‌سروتونین باشد، مصرف تریپتوفان ممکن است سطح سروتونین را به حالت مطلوب برساند و اثرات مثبت بیشتری ایجاد کند. اما در افراد سالم که سطح سروتونین آن‌ها در حالت مطلوب است، مصرف تریپتوفان ممکن است سطح سروتونین را از حد مطلوب فراتر ببرد و در نتیجه اثر مثبتی دیده نشود و یا حتی اثرات منفی بر شاخص‌های خواب مشاهده شود. بااین‌حال، این ادعا هنوز در حد یک فرضیه مطرح است(7).

نتیجه گیری

شواهد موجود در مورد اثر تریپنوفان بر شاخص‌های کیفیت خواب، محدود هستند و غالباً کیفیت پایینی دارند و نیاز به مطالعات بیشتری با کیفیت روش‌شناسی بالا برای تأیید اثرگذاری مکمل تریپتوفان در کنترل شاخص‌های خواب وجود دارد. شواهد موجود ادعا دارند که مکمل‌تریپتوفان، به‌ویژه در دوزهای بیشتر از ۱ گرم، می‌تواند اثرات مثبتی در بعضی شاخص های کیفیت خواب ایجاد کند، اما تأثیر آن بر سایر شاخص‌های کیفیت خواب اثری نشان نداده است. با توجه به سطح پایین کیفیت شواهد در دسترس در این موضوع، شواهد موجود همچنان توانایی محدودی برای پاسخ به این سوال دارند.

استراتژی جستجو

("5-Hydroxytryptophan"[Mesh]) AND ("Dyssomnias"[Mesh] OR "Sleep Wake Disorders"[Mesh])

رفرانس ها

1. Lieberman HR, Agarwal S, Fulgoni VL 3rd. Tryptophan Intake in the US Adult Population Is Not Related to Liver or Kidney Function but Is Associated with Depression and Sleep Outcomes. J Nutr. 2016 Dec;146(12):2609S-2615S.
2. Opie LH, Lecour S. Melatonin has multiorgan effects. Eur Hear journal Cardiovasc Pharmacother. 2016 Oct;2(4):258–65.
3. Sutanto CN, Loh WW, Kim JE. The impact of tryptophan supplementation on sleep quality: a systematic review, meta-analysis, and meta-regression. Nutr Rev. 2022;80(2):306–16.
4. Mohajeri MH, Wittwer J, Vargas K, Hogan E, Holmes A, Rogers PJ, et al. Chronic treatment with a tryptophan-rich protein hydrolysate improves emotional processing, mental energy levels and reaction time in middle-aged women. Br J Nutr. 2015 Jan;113(2):350–65.
5. Lindseth G, Lindseth P, Thompson M. Nutritional effects on sleep. West J Nurs Res. 2013 Apr;35(4):497–513.
6. Bravo R, Matito S, Cubero J, Paredes SD, Franco L, Rivero M, et al. Tryptophan-enriched cereal intake improves nocturnal sleep, melatonin, serotonin, and total antioxidant capacity levels and mood in elderly humans. Age (Omaha). 2013;35(4):1277–85.
7. Vashadze S V. [Insomnia, serotonin and depression]. Georgian Med News. 2007 Sep;(150):22–4.

درجه قطعیت شواهد

?↑C : شواهد با قطعیت ضعیف نشان می دهد که اثر ضعیف و مستقیم عامل مورد بررسی در پیامد مورد بررسی است.

پیوست

فایل پیوست

ارسال نظر

ثبت